Grain, Halation, Light Leak — 3 thứ làm ảnh "ra chất phim"

~6 phút đọc

Rất nhiều filter "vintage" chỉ làm 1 việc: hạ độ bão hoà và thêm nhiễu ngẫu nhiên lên toàn ảnh. Ảnh trông "cũ" nhưng không trông giống phim thật — vì phim nhựa không tạo hạt (grain) đều khắp khung hình, và có ít nhất 2 hiện tượng khác mà filter đơn giản không mô phỏng: halation và light leak. Hiểu 3 thứ này giúp bạn nhận ra ảnh phim "giả" ở đâu.

Grainvùng sáng ít hạt, vùng tối nhiều hạt hơn

Halationviền sáng loang quanh nguồn sáng

Light leakdải màu rò sáng, ngẫu nhiên vị trí

1. Grain — không đều, và không ngẫu nhiên hoàn toàn

Trên phim nhựa thật, hạt (grain) là do các hạt bạc halide trong lớp nhũ ảnh (emulsion) hiện ra không đều dưới ánh sáng. Điểm quan trọng ít filter làm đúng: lượng grain không giống nhau ở mọi vùng sáng-tối của khung hình. Vùng highlight (sáng) và vùng shadow (tối) thường lộ hạt khác nhau — phim tốc độ cao (ISO cao) lộ hạt nhiều hơn phim tốc độ thấp, và độ lộ hạt cũng thay đổi theo độ sáng cục bộ, không phải một lớp nhiễu (noise) rải đều toàn khung như nhiều filter làm cho nhanh.

Cách nhận biết ảnh phim giả: nhìn vào vùng tối nhất và vùng sáng nhất của ảnh. Nếu độ "nhiễu" ở hai vùng giống nhau tuyệt đối, khả năng cao đó là một lớp noise-overlay đơn giản, không phải grain mô phỏng đúng theo độ sáng.

2. Halation — vùng sáng "loang" ra xung quanh

Halation là hiện tượng ánh sáng mạnh (đèn, mặt trời, biển hiệu neon) xuyên qua lớp nhũ ảnh, phản xạ ngược lại từ mặt sau của phim, rồi loang ra thành một viền sáng mờ quanh nguồn sáng đó — thường ánh đỏ hoặc cam nhẹ. Đây là lý do ảnh phim chụp đèn neon ban đêm có viền sáng ấm quanh từng bóng đèn, khác hẳn ảnh kỹ thuật số thông thường nơi vùng sáng chỉ đơn giản bị "cháy" trắng không viền.

Halation là hiệu ứng theo vị trí trong khung hình (nó phụ thuộc nơi có điểm sáng), nên không thể mô phỏng bằng một phép chỉnh màu toàn khung — cần biết chính xác pixel nào đang sáng để "loang" đúng chỗ.

3. Light leak — ánh sáng rò vào từ mép cuộn phim

Trên máy phim thật (đặc biệt máy cũ, máy nhựa, hoặc phim lắp/tháo bằng tay), ánh sáng có thể rò vào qua khe hở của khoang chứa phim, tạo ra một dải màu bất thường (thường cam/đỏ/vàng) chạy dọc hoặc xiên qua một phần khung hình — ngẫu nhiên về hình dạng và vị trí, không lặp lại giống nhau giữa hai tấm. Đây từng là một "lỗi" không ai muốn, nhưng lại trở thành một phần đặc trưng thẩm mỹ của ảnh phim disposable/lomography.

Vì sao 3 thứ này phải tách riêng, không gộp thành 1 filter

Grain phụ thuộc độ sáng cục bộ. Halation phụ thuộc vị trí điểm sáng. Light leak là một lớp phủ độc lập, không phụ thuộc nội dung ảnh. Ba cơ chế khác nhau, nên trong LAM chúng được tính là 3 lớp riêng biệt rồi cộng lại theo đúng thứ tự vật lý (grade màu → tông da → halation → light leak → grain), không phải một bộ lọc "vintage" gộp chung một lượt — đó là lý do cùng một tấm ảnh có thể giữ được cả 3 đặc điểm cùng lúc mà không cái nào lấn cái nào.