Tốc độ màn trập: các mốc cần nhớ và giới hạn của điện thoại

~6 phút đọc

Tốc độ màn trập là thời gian cảm biến nhận ánh sáng cho một tấm ảnh. Nó quyết định hai thứ cùng lúc: ảnh sáng hay tối, và chuyển động bị "đóng băng" hay kéo thành vệt. Bài này tóm các mốc tốc độ quen thuộc của máy ảnh, rồi nói thật những gì điện thoại làm được và không làm được.

Các mốc tốc độ theo chủ thể

Muốn chụp	Tốc độ gợi ý
Cầm tay, cảnh tĩnh, không nhoè	1/50 – 1/60 s
Người đi bộ	1/125 s
Hạt mưa, giọt nước đứng hình	1/250 s
Thể thao, người chạy	1/500 – 1/1000 s
Xe đang chạy	1/800 s
Chim đang bay	1/2000 s
Nước chảy thành vệt	1/10 – 2 s
Nước mượt như sương, vệt đèn xe	2 – 10 s
Dải Ngân Hà	20 – 30 s
Vệt sao quay	10 phút trở lên

Mỗi lần tăng gấp đôi thời gian (1/250 → 1/125) là gấp đôi lượng sáng — gọi là thêm 1 stop. Muốn giữ độ sáng khi đổi tốc độ, phải bù lại bằng ISO (hoặc khẩu độ, nếu máy có).

Quy tắc cầm tay: 1/tiêu cự

Một quy tắc cũ của máy phim: tốc độ chậm nhất có thể cầm tay mà không nhoè vì rung tay là 1 / tiêu cự (quy đổi 35 mm). Camera chính của nhiều điện thoại tương đương khoảng 24–26 mm, nên mốc là khoảng 1/25 s; ống tele 5× (~110 mm) cần khoảng 1/100 s. Chống rung quang học (OIS) cho thêm vài stop, nên camera chính có OIS thường cầm được chậm hơn mốc này.

Lưu ý: quy tắc này chỉ nói về rung tay. Chủ thể chuyển động vẫn cần tốc độ trong bảng trên.

Điện thoại khác máy ảnh ở đâu

Khẩu độ cố định. Ống kính điện thoại thường không đổi khẩu được (ví dụ f/1.85 trên camera chính của Pixel 6 Pro), nên chỉ còn tốc độ và ISO để điều chỉnh độ sáng.
Phơi sáng dài có giới hạn phần cứng. Đo trên Pixel 6 Pro, cảm biến cho phép phơi tối đa khoảng 8,3 giây ở camera chính và khoảng 16 giây ở camera góc rộng. Ngân Hà 30 giây hay vệt sao 10 phút không làm được bằng một lần phơi.
Chế độ đêm là ghép nhiều khung. Ảnh đêm và ảnh thiên văn trên điện thoại được tạo bằng cách chụp nhiều khung ngắn rồi ghép lại, không phải một lần mở màn trập thật lâu.

Trong LAM

Tự động là mặc định: máy tự chọn tốc độ, kể cả rất nhanh khi trời sáng — phù hợp thể thao hay xe chạy ngoài nắng.
Chế độ Pro cho chọn tay các tốc độ 1/30, 1/48, 1/60, 1/120, 1/240 và ISO 50–6400. Đây là dải của máy quay điện ảnh, đủ cho cầm tay và cho video; LAM không mở tốc độ phơi dài.
Video và quy tắc 180°: tốc độ bằng một nửa thời gian một khung hình cho chuyển động mờ tự nhiên như phim — 24 hình/giây → 1/48, 30 → 1/60, 60 → 1/120. LAM có sẵn preset này, và không cho chọn tốc độ dài hơn một khung hình (không thể quá 360°).
Chống rung máy (Nhanh · Bình thường · Kiên nhẫn): bấm chụp, LAM đợi máy đứng yên rồi mới chụp — hữu ích khi chụp tốc độ chậm trong nhà.

Tóm lại: ban ngày cứ để tự động; trong nhà hoặc khi quay video theo kiểu điện ảnh, dùng 1/48–1/60 trong chế độ Pro và bật chống rung máy. Với Ngân Hà hay vệt sao, hãy dùng chế độ thiên văn của chính điện thoại — đó là giới hạn của phần cứng, không phải thứ một app có thể vượt qua.